Adıyaman’ın Tarihçesi

Adıyaman’ın Tarihçesi

Adıyaman, tarihin malum en eskiyen yerleşim yerlerinden biridir. Adıyaman Palanlı Mağarasında yapılmış durumda olan incelemelerde il tarihinin M.ö. 40.000 senelerine civarı uzandığı anlaşılmıştır.

Yine Samsat-Şehremuz Tepe’deki tarihi bulgulardan M.ö. 7.OOO seneye civarı Paleolitik, M.O. 5.000 senelerine civarı Neolitik, M.Ö. 3.OOO senelerine civarı Kalkolitik ve M.O. 3.0OO-bir.200 yılları aralarında da Tunç Dönemi dönemlerinin yaşandığı anlaşılmıştır. Bu dönemde bölge Hititlerle Mitannilar aralarında el değiştirmiş ve Hitit Devletinin yıkılmasıyla (M.Ö. bir.200) karanlık bir aşama başlamıştır. M.Ö. bir.2OO’den Frig Devletinin kuruluşu durumda olan M.Ö. 750 yıllan arası dönemle alakalı olarak sözlü olmayan kaynağa rastlanmamıştır. Ancak; bu dönemde yöre, Asur tesirine girmeye başladığından, Samsat’ta yer alan Asur gösterişli mühürler ve Kahta Eskitaş Köyünde yer alan Hitit Hiyeroglifi ile yazılmış kitabeler, Anadolu’daki tarihi silsilenin şehrimizde de aynen aynı ritimde devam ettiğini, işaret etmektedir. Bu dönemde Adıyaman ve etrafında Hitit Devletinin yıkılmasıyla meydana çıkan Geç Hitit il devletlerinden biri durumda olan Kummuh Devleti karar sürmüştür.

M.Ü. 9OO-70O yılları aralarında yöre Asur etkisinde kalmakla beraber, Asurlular tam anlamıyla egemen olamazlar. 6. asrın başlarından bu yana yöreye Persler hakim olabilir ve yöre Satrap’lar (Valiler) eliyle yönetilir. M.O. 334 senesinde Makedonya Kralı Kocaman iskender’in Anadolu’ya girmesiyle Pers’ler hakimiyetini kaybetmiş ve M.ü. bir. asra civarı yörede Makedonyalı Seleukos Sülalesi karar sürmüştür. Bu sülalenin gücünün zayıfladığı sıralarda, Kral Mithradetes l Kallinikos Kommagene Krallığının bağımsızlığını duyuru etmiştir (M.O. 69).

Başkenti Samosota (Samsat] durumda olan Kommagene Krallığı, egemenliğini MS. 72’ye civarı sürdürmüş, bu tarihte yöre Roma imparatorluğunun eline geçmiş ve Adıyaman Roma imparatorluğunun Syria (Suriye) Kentine, 6. Lejyon olarak bağlanmıştır. Roma imparatorluğunun 395 senesinde Batı ve Doğu Roma olarak ayrılması ile, Adıyaman Doğu Roma imparatorluğuna dahil olmuştur. 643 seneninden bu yana bölgeye İslam akınları başlamakla beraber İslam hakimiyeti fakat 670 senesinde Emevi’lerle kurulabilmiştir. 758 senesinde ise, II, Abbasi komutanlarından Mansur Ibni Cavene’nin hakimiyetine girer. 926 seneye civarı Abbasi hakimiyetinde olan ilde bu tarihte Hamdanilerin egemenliği başlar. 958 senesinde yöre tekrar Bizanslıların eline geçer.

1114-1181 yıllan arası yöreye Türk akınları olabilir. 1204-1298 yılları aralarında Samsat ve yöresini Anadolu Selçukluları ele geçirir. 1230 ve 1250 senelerinde Moğol saldırılan yaşanır. 1298’de yöre ve bölge Memlüklerin eline geçer. 1393 senesinde Adıyaman bu defa de Timurlenk aracılığıyla yağmalanır.

Büyük bir istikrarsızlığın meydana geldiği ortada çağ süresince Adıyaman Bizans, Emevi, Abbasi, Anadolu Selçukluları, Dulkadiroğullan aralarında el değiştirmiş ve son Yavuz Padişah Selim’in Iran seferi esnasında 1516 senesinde Osmanlı topraklarına dahil olmuştur. Osmanlı topraklarına dahil olan Adıyaman, başlangıçta merkezi Samsat’ta yer alan bir Sancakla Maraş Beylerbeyliğine bağlıyken, Tanzimat’tan ardından bir talihsiz kaza olarak Malatya’ya bağlanmıştır.

Cumhuriyetin kuruluşundan 1954 seneye civarı eskiyen yönetimsel yapısı korunarak Malatya’ya ilişkili talihsiz kaza konumunda durumda olan Adıyaman bir Aralık 1954 tarihinde 6418 sayılabilir Yasayla Malatya’dan terk ederek bağımsız il haline gelmiştir.