Ad覺yaman’覺n Tarih癟esi

Ad覺yaman’覺n Tarih癟esi

Ad覺yaman, tarihin malum en eskiyen yerleim yerlerinden biridir. Ad覺yaman Palanl覺 Maaras覺nda yap覺lm覺 durumda olan incelemelerde il tarihinin M.繹. 40.000 senelerine civar覺 uzand覺覺 anla覺lm覺t覺r.

Yine Samsat-ehremuz Tepe’deki tarihi bulgulardan M.繹. 7.OOO seneye civar覺 Paleolitik, M.O. 5.000 senelerine civar覺 Neolitik, M.. 3.OOO senelerine civar覺 Kalkolitik ve M.O. 3.0OO-bir.200 y覺llar覺 aralar覺nda da Tun癟 D繹nemi d繹nemlerinin yaand覺覺 anla覺lm覺t覺r. Bu d繹nemde b繹lge Hititlerle Mitannilar aralar覺nda el deitirmi ve Hitit Devletinin y覺k覺lmas覺yla (M.. bir.200) karanl覺k bir aama balam覺t覺r. M.. bir.2OO’den Frig Devletinin kuruluu durumda olan M.. 750 y覺llan aras覺 d繹nemle alakal覺 olarak s繹zl羹 olmayan kaynaa rastlanmam覺t覺r. Ancak; bu d繹nemde y繹re, Asur tesirine girmeye balad覺覺ndan, Samsat’ta yer alan Asur g繹sterili m羹h羹rler ve Kahta Eskita K繹y羹nde yer alan Hitit Hiyeroglifi ile yaz覺lm覺 kitabeler, Anadolu’daki tarihi silsilenin ehrimizde de aynen ayn覺 ritimde devam ettiini, iaret etmektedir. Bu d繹nemde Ad覺yaman ve etraf覺nda Hitit Devletinin y覺k覺lmas覺yla meydana 癟覺kan Ge癟 Hitit il devletlerinden biri durumda olan Kummuh Devleti karar s羹rm羹t羹r.

M.. 9OO-70O y覺llar覺 aralar覺nda y繹re Asur etkisinde kalmakla beraber, Asurlular tam anlam覺yla egemen olamazlar. 6. asr覺n balar覺ndan bu yana y繹reye Persler hakim olabilir ve y繹re Satrap’lar (Valiler) eliyle y繹netilir. M.O. 334 senesinde Makedonya Kral覺 Kocaman iskender’in Anadolu’ya girmesiyle Pers’ler hakimiyetini kaybetmi ve M.羹. bir. asra civar覺 y繹rede Makedonyal覺 Seleukos S羹lalesi karar s羹rm羹t羹r. Bu s羹lalenin g羹c羹n羹n zay覺flad覺覺 s覺ralarda, Kral Mithradetes l Kallinikos Kommagene Krall覺覺n覺n ba覺ms覺zl覺覺n覺 duyuru etmitir (M.O. 69).

Bakenti Samosota (Samsat] durumda olan Kommagene Krall覺覺, egemenliini MS. 72’ye civar覺 s羹rd羹rm羹, bu tarihte y繹re Roma imparatorluunun eline ge癟mi ve Ad覺yaman Roma imparatorluunun Syria (Suriye) Kentine, 6. Lejyon olarak balanm覺t覺r. Roma imparatorluunun 395 senesinde Bat覺 ve Dou Roma olarak ayr覺lmas覺 ile, Ad覺yaman Dou Roma imparatorluuna dahil olmutur. 643 seneninden bu yana b繹lgeye 襤slam ak覺nlar覺 balamakla beraber 襤slam hakimiyeti fakat 670 senesinde Emevi’lerle kurulabilmitir. 758 senesinde ise, II, Abbasi komutanlar覺ndan Mansur Ibni Cavene’nin hakimiyetine girer. 926 seneye civar覺 Abbasi hakimiyetinde olan ilde bu tarihte Hamdanilerin egemenlii balar. 958 senesinde y繹re tekrar Bizansl覺lar覺n eline ge癟er.

1114-1181 y覺llan aras覺 y繹reye T羹rk ak覺nlar覺 olabilir. 1204-1298 y覺llar覺 aralar覺nda Samsat ve y繹resini Anadolu Sel癟uklular覺 ele ge癟irir. 1230 ve 1250 senelerinde Mool sald覺r覺lan yaan覺r. 1298’de y繹re ve b繹lge Meml羹klerin eline ge癟er. 1393 senesinde Ad覺yaman bu defa de Timurlenk arac覺l覺覺yla yamalan覺r.

B羹y羹k bir istikrars覺zl覺覺n meydana geldii ortada 癟a s羹resince Ad覺yaman Bizans, Emevi, Abbasi, Anadolu Sel癟uklular覺, Dulkadiroullan aralar覺nda el deitirmi ve son Yavuz Padiah Selim’in Iran seferi esnas覺nda 1516 senesinde Osmanl覺 topraklar覺na dahil olmutur. Osmanl覺 topraklar覺na dahil olan Ad覺yaman, balang覺癟ta merkezi Samsat’ta yer alan bir Sancakla Mara Beylerbeyliine bal覺yken, Tanzimat’tan ard覺ndan bir talihsiz kaza olarak Malatya’ya balanm覺t覺r.

Cumhuriyetin kuruluundan 1954 seneye civar覺 eskiyen y繹netimsel yap覺s覺 korunarak Malatya’ya ilikili talihsiz kaza konumunda durumda olan Ad覺yaman bir Aral覺k 1954 tarihinde 6418 say覺labilir Yasayla Malatya’dan terk ederek ba覺ms覺z il haline gelmitir.